|
STANKIEWICZ Zofia (1862 - 1955)
Polska graficzka, rysowniczka i
ilustratorka, czynna w Warszawie, reprezentująca nurt symbolizmu.
Urodzona w 1862 roku w Ryźnej na Ukrainie, zmarła w 1955 roku w
Warszawie.
Ukończywszy studia chemiczne w Charkowie rozpoczęła
w 1876 roku edukację artystyczną pod kierunkiem J. Schreidera. Naukę
kontynuowała od 1878 roku w Szkole Rysunkowej Władysława Gersona w
Warszawie. W 1880 wyjechała do Paryża by doskonalić swe umiejętności
malarskie w Académie Julian u T. Robert-Fleury'ego, P. Delaroche'a,
J.-P. Laurensa i W. A. Bouguereaau. Po powrocie do Warszawy w 1883
rozszerzyła studia w pracowniach Miłosza Kotarbińskiego, Konrada
Krzyżanowskiego i Kazimierza Stabrowskiego. Współpracowała jako
ilustratorka z poczytnymi czasopismami "Kłosy", "Tygodnik
Ilustrowany", "Bluszcz" i "Wędrowiec". We wczesnej fazie twórczości
malowała rozległe ukraińskie pejzaże ewokujące nostalgiczny nastrój.
Na urządzonej w 1900 wystawie "jednobarwnej" otrzymała nagrodę za
wykonane węglem studia drzew, które krytycy zinterpretowali jako
symboliczne obrazy dające wyraz panteistycznej postawie. W 1904
artystka ostatecznie porzuciła techniki malarskie na rzecz
czarno-białego obrazowania i graficznych mediów; mistrzostwo
warsztatowe osiągnęła w dziedzinie akwaforty i akwatinty (NOC NAD
JEZIOREM). W 1911 na 1. Konkursie Graficznym im. H. Grohmana w
Zakopanem zdobyła trzecią nagrodę za akwatintę MÓJ DOM RODZINNY
(1911). W 1912 współorganizowała wraz z Ignacym Łopieńskim i
Franciszkiem Siedleckim Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Graficznych W
1914 i 1921 roku otrzymała w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych I
nagrodę w dziedzinie grafiki; w 1923 wyróżniono ją nagrodą miasta
Warszawy, zaś w 1929 na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu
uhonorowano medalem. Za granicą Stankiewicz eksponowała swe prace w
Wenecji, Paryżu, Londynie, Hadze, Sztokholmie i Kopenhadze. Swe ryciny
ukazujące miejskie zaułki, zabytkowe budowle i wiejskie zakątki
wydawała w formie portfoliów: STARA WARSZAWA, WILNO, KRAKÓW, DWORY,
DWORKI, CHATY, POMORZE. Szczególnie ukochała zakamarki Warszawy; w
swych akwafortach przedstawiała wąskie tunele uliczek Starego Miasta
(KAMIENNE SCHODKI), ukazywała zatopione w mroku fragmenty murów
obronnych, zbliżała kadr do rzeźb zdobiących fasady kamienic (NAROŻNIK
UL. PIWNEJ Z ŁABĘDZIEM KAMIENNYM, ok. 1913). Na ukształtowanie się jej
postawy artystycznej zasadniczy wpływ wywarła graficzna twórczość
Whistlera. Najsilniejszych bodźców do twórczych przeobrażeń
dostarczyły jej nokturny mistrza. W akwatintach Stankiewiczówny
poprzez nocne sfumato spowijające warszawską wedutę przebija się blask
ulicznych latarń, zaś subtelnie modulowane plamy akwatinty oddają
migotliwość refleksów na falach Wisły (WISŁA POD WARSZAWĄ W NOCY,
przed 1913). Ukazując architekturę Starego Miasta w świetle dnia,
artystka sięgnęła po inspiracje do whistlerowskich widoków londyńskich
i paryskich sklepików (DOM POD OKRĘTEM, ok. 1913). W utrzymanych w
realistycznej konwencji pejzażach architektonicznych upamiętniła
ponadto zabytki Krakowa (KATEDRA NA WAWELU), Torunia (STARE SPICHRZE W
TORUNIU), Chełmna, Grudziądza i Wilna; zmonumentalizowane bryły
budowli określa tu precyzyjny rysunek, zróżnicowanie faktury murów i
śwatłocieniowe efekty oddaje umiejętnie prowadzona linia. W latach
1920. i 1930. pejzażowe kompozycje Stankiewiczówny zyskały walor
dekoracyjności wywodzący się z japonizującej estetyki; giętki kontur
dopełniał teraz asymetrycznie zakomponowane płaszczyzny o bogatej
gradacji tonów szarości wydobytych akwatintą (WRÓBLE, ŁABĘDZIE). W
latach 1930. pojawiła się w jej twórczości tematyka nadmorska, częstym
motywem stały się widoki Helu (STARY PORT NA HELU; ŁÓDŹ SAMOTNA). W
czasie okupacji hitlerowskiej i po zakończeniu wojny artystka
wykonywała odbitki ze zrekonstruowanych płyt, odtwarzając swój,
zniszczony w 1939 dorobek graficzny.
Irena Kossowska
Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk
maj 2004
Źródło
Powrót do biografii
| 
