|
STANKIEWICZ Stanisław (1871 - 1940)
Był niskiego wzrostu – mierzył około 165
centymetrów. Miał intensywne niebieskie oczy i ciemne włosy, które
wcześnie zaczęły siwieć. Nosił też staropolskie, sumiaste wąsy. Był
mężczyzną silnym, w młodości uprawiał nawet lekką atletykę w szkole
Pytlasińskiego. Dobrze pływał, wiosłował i tańczył. Miał talent
gawędziarski, lubił czytać i kolekcjonował książki. Tak
charakteryzował Stanisława Stankiewicza jego syn Zygmunt.
Stanisław Stankiewicz pochodził najprawdopodobniej ze szlacheckiej
rodziny herbu Mogiła. Jego pradziadkowie ginęli w powstaniu
listopadowym, zaś dwór został spalony. Dziadek Karol był najpierw
urzędnikiem służby celnej, potem pracował w kontroli państwowej, a w
końcu ostał archiwariuszem w wydziale policyjnym Urzędu
Gubernialnego w Lublinie. Ojciec Stanisław, z wykształcenia prawnik,
pełnił funkcję rejenta w Kraśniku. Ożenił się z Ludmiłą Suligowską.
Ze związku tego urodziło się ośmioro dzieci.
Najstarszy syn, urodzony w Lublinie 8 sierpnia 1871 roku, otrzymał
na chrzcie imiona Stanisław Ludomił (używał tylko pierwszego). Nauki
pobierał najpierw w gimnazjum w Lublinie, a potem w Radomiu. Za
obronę języka polskiego został stamtąd wydalony, z zakazem
uczęszczania do szkół na terenie całego państwa rosyjskiego. Zaczął
zarabiać na utrzymanie jako robotnik w Łodzi. Tam zetknął się z
ideologią socjalistyczną, kolportował ulotki. W dalszym ciągu
kształcił się samodzielnie, myśląc o zdobyciu matury. Złożył ją jako
ekstern w Odessie. Pozwoliło mu to na podjęciu studiów medycznych na
Uniwersytecie w Dorpacie. Po roku został jednak wydalony z uczelni
za jakąś demonstrację studencką. Wstąpił wówczas na farmację, która
nie miała wtedy statusu studiów wyższych. W 1898 roku otrzymał prawo
do zarządzania aptekami. Początkowo pracował na Lubelszczyźnie, a
potem jako asystent w Instytucie Medycyny Doświadczalnej w
Petersburgu. W 1902 roku uzyskał tytuł magistra farmacji. Ponieważ
jednak nie odpowiadała mu atmosfera panująca wśród pracowników,
odszedł z instytutu i został inspektorem aptek kolejowych.
W Petersburgu Stanisław Stankiewicz poznał swoją przyszłą żonę,
Krystynę Wilusz, której matka pochodziła z Augustowa. W 1907 roku
wzięli ślub. Wkrótce potem ze względu na niezdrowy klimat i chorobę
żony, namówiony przez jej matkę, zdecydował się przeprowadzić do
Augustowa. Zakupił aptekę i na początki 1908 roku wraz z rodziną
osiadł w grodzie nad Nettą.
Po przyjeździe do Augustowa włączył się żywo do prac społecznych i
sam je też inicjował. Wspierał prowadzoną w latach 1906-1911 budowę
kościoła, fundując między innymi ławę kolatorską. Należał do koła
Polskiej Macierzy Szkolnej i pomagał finansowo suwalskiej szkole
handlowej. Był naczelnikiem straży ogniowej oraz jednym z
założycieli i prezesem utworzonego w 1912 roku Augustowskiego
Towarzystwa Rolniczego. W następnym roku doprowadził do powołania
Augustowskiego Towarzystwa Spożywców, w którym był przewodniczącym
zarządu. Dzięki tym działaniom zaskarbił sobie szacunek i poważanie
miejscowej społeczności. Mężowi, jak to było wówczas w modzie, w
działalności społecznej sekundowała żona. Deklamowała wiersze w
czasie przedstawień teatru amatorskiego, udzielała się w założonym w
1910 roku Katolickim Towarzystwie Dobroczynności, należała do
organizatorek zabaw masowych w augustowskim parku.
Stanisław Stankiewicz słynął z patriotycznych poglądów, które
wyrażał odważnie i zdecydowanie. W trakcie poświęcania sztandaru
suwalskiej straży ogniowej 13 września 1908 roku wygłosił płomienne
przemówienie. Powiedział wówczas : „Wszczepieni przemocą do innego
państwa , pozbawieni życia politycznego, krępowani w
najdrobniejszych czynnościach, mało zrobić możemy dla podniesienia
dobrobytu kraju. Nie mamy samorządu, nie jesteśmy gospodarzami u
siebie. Przeszło wiekowy ucisk nie potrafił jednak zabić w nas ducha
wypełnić wszystkich dobrych norm, zniewieścić moralnie”.
W 1912 roku startował w wyborach do rosyjskiego parlamentu – Dumy
Państwowej – jako reprezentant Polaków.
W okresie pierwszej wojny światowej został powołany do wojska
rosyjskiego. Służył jako farmaceuta, awansując na stopień
podpułkownika.
Po odzyskaniu niepodległości nadal udzielał się społecznie. W 1919
roku został wybrany pierwszym przewodniczącym Rady Miejskiej i
jednocześnie burmistrzem Augustowa. Pełnił też funkcje prezesa
straży ogniowej. W czasie powstań śląskich organizował zbiórkę
składek na pomoc powstańcom. Pracował czynnie w Stowarzyszeniu
Kupców Polskich i wchodził w skład komisji przy urzędzie skarbowym,
opiniującej stan majątkowy mieszkańców i wymiar podatków. Był jednym
z inicjatorów powołania gimnazjum w Augustowie. Aranżował się także
politycznie. Jako zdeklarowany wyznawca poglądów narodowych należał
do Stronnictwa Narodowego i sprawował w nim funkcję prezesa na
powiat augustowski. W 1926 roku uczestniczył w Poznaniu w zjeździe
założycielskim Obozu Wielkiej Polski. Pisywał także artykuły do
gazet.
We wrześniu 1939 roku, po wybuchu drugiej wojny światowej, Stanisław
Stankiewicz wyjechał do Warszawy, w której zmarł 23 czerwca 1940
roku i został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim.
Jarosław Szlaszyński
Literatura:
Batura Wojciech, Makowski Andrzej, Szlaszyński Jarosław: Dzieje
Augustowa od założenia miasta do 1945 roku, Suwałki, 1997.
Stankiewicz Zygmunt: Wspomnienie [maszynopis w zbiorach Muzeum Ziemi
Augustowskiej]
Tygodnik Suwalski 1908 nr 38, 1909 nr 29, 31, 1911 nr 6, 1912 nr 64
Powrót do biografii
| 
